Hadis Nedir?

Hadisin Sözlük ve Terim Anlamı

Arapçada "hadis" kelimesi; yeni, haber ve sözanlamlarına gelir. Terim olarak ise Rasulullah (s.a.v.)'e nispet edilen söz (kavl), fiil (amel) ve takrir (onaylama)'lerin tümüne hadis denir.

Sünnet ile hadis zaman zaman eş anlamlı kullanılsa da sünnet; Hz. Peygamber'in yaşantısını ve uygulamasını, hadis ise bu yaşantının rivayetini ifade eder.

Hadisin İslam'daki Yeri

Kur'an-ı Kerim namazın rekatlarını, zekâtın nisabını, haccın menasikini ayrıntılı olarak belirtmemiştir. Bu hükümlerin nasıl uygulanacağını bize öğreten Rasulullah (s.a.v.)'tir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Peygamber size ne getirdiyse onu alın, size ne yasakladıysa ondan kaçının."(Haşr, 7) Bu ayet, Sünnet'e uymayı farz kılmaktadır.

Hadis Çeşitleri

Muhaddisler, hadisleri senet ve metin açısından incelemiş; dört temel kategoriye ayırmıştır:

1. Sahih Hadis — Senet kesintisiz, râviler adil ve zabt sahibi, şaz ve illetli olmayan hadis. Delil olarak kullanılır.
2. Hasen Hadis — Sahihe benzer ancak bir râvisinin zaptı biraz zayıf. Amelde delil alınır.
3. Zayıf Hadis — Senet zincirinde kopukluk veya zayıf râvi içeren hadis. Hüküm çıkarmada kullanılmaz.
4. Mevzu Hadis— Rasulullah (s.a.v.)'e uydurulmuş, asılsız söz. Bunlara "hadis" demek bile doğru değildir.

İsnad Sistemi — Rivayet Zinciri

İsnad; hadisin kaynağına uzanan râvi zinciridir. İslam medeniyetinin eşsiz katkısı olan bu sistem, tarihin en titiz bilgi doğrulama yöntemlerinden biridir.

Muhaddisler her râvinin hayatını incelemiş, onları adalet ve zabt bakımından değerlendirmiştir. Bu ilme cerh ve ta'dil denir.

Bir hadisi doğru anlamak için mutlaka senedi incelemek, ardından metni Kur'an ve sahih hadislerle karşılaştırmak gerekir.

Kütüb-i Sitte — Altı Temel Hadis Kitabı

Hadis âlimleri en güvenilir koleksiyonları derleyerek "Kütüb-i Sitte" adı verilen altı kitabı oluşturmuştur:

1. Sahîh-i Buhârî — İmam Buhârî (ö. 256 H.) — En sahih hadis kitabı
2. Sahîh-i Müslim — İmam Müslim (ö. 261 H.) — En sahih ikinci hadis kitabı
3. Sünen-i Ebû Dâvud — Ebû Dâvud (ö. 275 H.) — Fıkhî hadisler
4. Sünen-i Tirmizî — İmam Tirmizî (ö. 279 H.) — Hasen kategorisini sistemleştirdi
5. Sünen-i Nesâî — İmam Nesâî (ö. 303 H.) — Sert cerh kriterleriyle bilinen
6. Sünen-i İbn Mâce — İbn Mâce (ö. 273 H.) — Geniş kapsamlı fıkıh hadisleri